Odwrócona osmoza - jak działa i gdzie znajduje zastosowanie?
Odwrócona osmoza to jedno z najczęściej rozpoznawanych pojęć związanych z nowoczesnym uzdatnianiem wody. Technologia wykorzystująca membranę znajduje zastosowanie zarówno w mniejszych systemach oczyszczania, jak i w instalacjach związanych z odsalaniem wody.
Wokół odwróconej osmozy powstało jednak wiele uproszczeń. Nie jest to po prostu „bardzo dokładny filtr”, który należy zastosować w każdej sytuacji. To konkretna technologia, której zastosowanie powinno wynikać ze składu wody oraz efektu, jaki chcemy uzyskać.
Czym jest osmoza?
Aby zrozumieć odwróconą osmozę, warto najpierw przyjrzeć się naturalnemu zjawisku osmozy. Jeżeli dwa roztwory o różnym stężeniu zostaną oddzielone odpowiednią membraną, woda naturalnie przemieszcza się w kierunku roztworu o większym stężeniu.
W procesie odwróconej osmozy ten kierunek zostaje zmieniony poprzez zastosowanie odpowiedniego ciśnienia. WHO opisuje reverse osmosis, czyli RO, jako proces, w którym ciśnienie pozwala wymusić przepływ wody przez półprzepuszczalną membranę w kierunku przeciwnym do naturalnej osmozy.
Jak działa odwrócona osmoza?
W dużym uproszczeniu woda zostaje doprowadzona pod ciśnieniem do membrany osmotycznej. Membrana pozwala na przejście części strumienia wody, jednocześnie ograniczając przechodzenie wielu znajdujących się w niej substancji.
W efekcie powstają dwa strumienie: woda poddana procesowi, określana również jako permeat oraz koncentrat, w którym pozostaje większe stężenie zatrzymanych substancji.
EPA klasyfikuje odwróconą osmozę i nanofiltrację jako membranowe procesy separacji. Woda jest w nich przepychana przez półprzepuszczalną membranę, natomiast część substancji zostaje zatrzymana po drugiej stronie.
To właśnie ta zasada sprawia, że odwrócona osmoza jest wykorzystywana w wielu zastosowaniach związanych z oczyszczaniem i odsalaniem.
Co może usuwać odwrócona osmoza?
Zakres działania systemu zależy między innymi od rodzaju membrany, parametrów instalacji oraz jakości wody wejściowej. EPA wskazuje, że RO może ograniczać wiele rozpuszczonych substancji, w tym liczne związki nieorganiczne i rozpuszczone ciała stałe. Technologia jest również wykorzystywana do usuwania soli z wody słonawej i morskiej.
Nie oznacza to jednak, że każdy system działa identycznie. Samo określenie „odwrócona osmoza” nie mówi jeszcze wszystkiego o jakości uzyskanej wody. Znaczenie mają parametry urządzenia, stan membrany, przygotowanie wody przed procesem oraz sposób eksploatacji całego systemu.
Dlaczego stosuje się membrany?
W tradycyjnej filtracji wody efektywność zależy między innymi od wielkości usuwanych cząstek i właściwości materiału filtracyjnego. Procesy membranowe pozwalają rozszerzyć zakres separacji o znacznie mniejsze substancje rozpuszczone w wodzie.
WHO wyróżnia kilka podstawowych technologii:
- mikrofiltrację
- ultrafiltrację
- nanofiltrację
- odwróconą osmozę
Nie są to różne nazwy tego samego procesu. Każda technologia ma inne właściwości i może odpowiadać na inne problemy związane z jakością wody.
Odwrócona osmoza a odsalanie wody
Jednym z najważniejszych zastosowań RO jest odsalanie wody.
Problem polega na tym, że sole znajdujące się w wodzie występują w formie rozpuszczonej. Nie można więc usunąć ich zwykłym mechanicznym filtrem przeznaczonym do zatrzymywania większych zanieczyszczeń.
W procesie RO odpowiednia membrana i ciśnienie pozwalają rozdzielać wodę od znacznej części rozpuszczonych soli. WHO wskazuje odsalanie wody słonej oraz morskiej jako najpowszechniejsze zastosowanie odwróconej osmozy.
Czy odwrócona osmoza zawsze jest najlepszym rozwiązaniem?
Nie. W uzdatnianiu wody technologię powinno dobierać się do problemu, a nie odwrotnie. Jeżeli głównym problemem jest na przykład osad mechaniczny, mogą być potrzebne inne rozwiązania niż w sytuacji, gdy celem jest ograniczenie rozpuszczonych soli.
Podobnie w przypadku twardej wody. Jej główną przyczyną są między innymi związki wapnia i magnezu. W zależności od celu istnieją różne metody ograniczania skutków wysokiej twardości.
Dlatego przed wyborem technologii warto ustalić:
- jaki jest skład wody
- jakie substancje mają zostać ograniczone
- do czego woda będzie wykorzystywana
- jakiej wydajności potrzebujemy
Dlaczego przygotowanie wody ma znaczenie?
Membrana jest kluczową częścią systemu RO, dlatego warunki jej pracy mają duże znaczenie. W rzeczywistych instalacjach odwrócona osmoza może być tylko jednym z etapów całego procesu. W zależności od jakości surowej wody przed membraną mogą być stosowane inne rozwiązania przygotowujące wodę do dalszego uzdatniania.
To kolejny powód, dla którego nie powinno się traktować odwróconej osmozy jako samodzielnej odpowiedzi na każdy problem.
Odwrócona osmoza, a energia
Proces RO wymaga wytworzenia ciśnienia potrzebnego do przepływu wody przez membranę. Zapotrzebowanie energetyczne jest więc jednym z ważnych elementów projektowania systemów wykorzystujących tę technologię.
W przypadku lokalizacji oddalonych od infrastruktury interesującym kierunkiem jest łączenie technologii uzdatniania i odsalania z odnawialnymi źródłami energii.
WHO zwraca uwagę, że systemy odsalania zasilane energią słoneczną mogą stanowić sposób odpowiedzi na zapotrzebowanie energetyczne procesu odsalania.
To szczególnie interesujące z punktu widzenia miejsc, w których dostęp do sieci energetycznej jest ograniczony, ale dostępna jest energia promieniowania słonecznego.
Technologia powinna odpowiadać warunkom
Membrana osmotyczna, filtr czy system uzdatniania nie powinny być wybierane wyłącznie na podstawie popularności danego rozwiązania. Najpierw należy poznać wodę.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku studni głębinowej, inaczej przy wodzie o dużym zasoleniu, a jeszcze inaczej przy wodzie wymagającej jedynie podstawowej filtracji.
Dlatego dobór rozwiązania warto rozpocząć od określenia źródła i oczekiwanego efektu.
Jak działa urządzenie BIS WATER?
BIS WATER rozwija ofertę solarnych urządzeń do bezpośredniego uzdatniania wody, w tym wersję odsalającą.
W materiałach firmy odwrócona osmoza i membrana osmotyczna zostały wskazane jako ważne zagadnienia związane z tematyką strony.
Szczegółową technologię konkretnego urządzenia, jego wydajność i parametry należy jednak zawsze sprawdzać w aktualnej specyfikacji technicznej.
Szukasz rozwiązania do uzdatniania lub odsalania wody?
Skontaktuj się z nami i opowiedz nam o źródle wody oraz miejscu, w którym urządzenie miałoby zostać wykorzystane.